Onderwijsmaterialen

Hier vind je onderwijsmaterialen over de palliatieve zorg voor zowel scholing als bijscholing, voor diverse niveaus (waaronder wo, hbo en mbo) en in verschillende vormen, variërend van hele lespakketten tot lesonderdelen, van casuïstiek, presentaties tot video’s en animaties en websites.

Het aanbod op Palliaweb is tot stand gekomen door bereidheid van aanbieders om hun materialen op deze site te delen. 

Ook de toolboxen van de twee Palliantieprojecten Pasemeco (voor wo) en EDUPAL (voor hbo en mbo) zijn in het overzicht te vinden. De leermaterialen uit deze toolboxen zijn aangeduid met de vermelding ‘Dit onderwijsmateriaal is door de projecten Pasemeco en/of Edupal aangemerkt als geschikt onderwijsmateriaal voor het initieel onderwijs.’

Het project Pasemeco heeft een toolbox ontwikkeld met leermaterialen over palliatieve zorg voor studenten Geneeskunde. In deze toolbox zijn materialen verzameld die op dit moment al gebruikt worden voor het wetenschappelijk onderwijs over palliatieve zorg of daar geschikt voor zouden zijn. Daarnaast ontwikkelde het Pasemeco-team zelf onderwijs, met name voor gebieden die in veel curricula onderbelicht blijven zoals ACP en de zingevingsdimensie van de zorg. Ook deze zijn opgenomen in de toolbox.

De materialen kunnen op verschillende manieren gebruikt worden binnen de acht opleidingen Geneeskunde in Nederland.

Pasemeco (2016 – 2020) was een ZonMw-project in het programma 'Palliantie. Meer dan zorg'.

Doel 

Het doel van Pasemeco is de integratie van palliatieve zorg in de basiscurricula van alle geneeskundeopleidingen in Nederland. Studenten geneeskunde moeten bewust worden van het feit dat geneeskunde niet alleen gaat om curatieve zorg en moeten ook binnen een palliatieve setting adequaat om kunnen gaan met diagnostiek en behandeling.

Resultaat Pasemeco: toolbox 

Het projectteam Pasemeco onderzocht, ontwikkelde, implementeerde en evaluaeerde een multifunctionele blended-learning toolbox die geïntegreerde palliatieve zorg onderwijsprogramma’s aanbiedt voor undergraduate medical curricula om geneeskundestudenten voor te bereiden op palliatieve zorg. De toolbox is ontwikkeld op basis van een lijst met beroepstaken palliatieve zorg voor de basisarts

De onderwijsprogramma’s uit de toolbox bestaan uit onderwijsvormen die authentiek leren over palliatieve zorg in medische curricula (bachelor en master) mogelijk maken. Omdat curricula hun eigen opbouw en signatuur hebben, zijn materialen ontwikkeld die ondersteunend, uitwisselbaar en inpasbaar zijn binnen de verschillende curricula - met als uiteindelijk doel studenten beter uit te rusten voor het begeleiden van patiënten bij palliatieve zorg.

Betrokkenen

De opleidingsdirecteuren van de acht Universitaire Medische Centra in Nederland tekenden in 2015 een intentieverklaring ter ondersteuning van het Pasemeco-project. Van alle faculteiten werden docenten, curriculum coördinatoren, artsen en onderwijsdeskundigen betrokken die samen met de projectgroep zorg droegen voor een passende uitvoering binnen het eigen curriculum.

​Pasemeco werd mogelijk gemaakt door ZonMw, de Nederlandse organisatie voor gezondheidsonderzoek en zorginnovatie. Het maakt onderdeel uit van het programma 'Palliantie. Meer dan zorg.'

Handleiding

De handleiding voor het gebruik van de toolbox bevat naast de achtergrond en ontwerpprincipes onder meer ontwerprichtlijnen voor integratie van taakgericht onderwijs. 

De naam Pasemeco

Pasemeco betekent in het Esperanto ‘vergankelijkheid’. Tegelijkertijd is het een acroniem dat staat voor:

Palliative care
Alliance
Sharing
Educational tools for
MEdical student
COmpetencies development

Het project EDUPAL heeft een toolbox ontwikkeld met leermaterialen over palliatieve zorg voor mbo- en hbo-studenten. Dit project was gericht op de implementatie van palliatieve zorg in de basiscurricula voor verzorgenden en verpleegkundigen in Limburg en Zuidoost Brabant. Aan de hand van vastgestelde basiscompetenties voor deze professionals werd een toolbox met leermaterialen voor docenten in het mbo en hbo ontwikkeld. 

EDUPAL (2016 – 2019) was een ZonMw-project in het programma 'Palliantie. Meer dan zorg' . 

Doel

Doel van EDUPAL is het inbedden van palliatieve zorg in de initiële opleiding van studenten verpleegkunde en verzorging (mbo en hbo), opdat ze bij hun afstuderen beschikken over de minimaal vereiste competenties op het gebied van palliatieve zorg.

Resultaat

De door EDUPAL ontwikkelde toolbox reikt docenten van hogescholen en ROC’s materialen aan om hun lessen over palliatieve zorg invulling te geven en zo verpleegkundigen en verzorgenden voor te bereiden op hun taken en verantwoordelijkheden in de palliatieve zorg. Deze toolbox omvat teksten, animaties, video’s, presentaties, casuïstiek, tools en websites over verschillende onderwerpen in de palliatieve zorg, waaronder: palliatieve zorg en organisatie, symptoombestrijding, samenwerken, communiceren, stervensfase, pro-actieve zorgplanning en zelfzorg.

Opzet

Eerst werd vastgesteld welke competenties verpleegkundigen en verzorgenden moeten hebben en wat dat betekent voor hun opleiding. Daarvoor werd literatuuronderzoek gedaan en zijn 48 zorgprofessionals, docenten en zorgmanagers en 122 studenten ondervraagd. Patiënten en naasten werden gevraagd wat zij vinden dat een verzorgende of verpleegkundige moet kunnen. Omdat docenten veel behoefte hadden aan bij- en nascholing, kwam er een scholing in 5 dagdelen voor docenten van mbo én hbo samen. 

Drie gouden lessen voor docenten verpleegkunde aan mbo-/hbo-opleidingen

1.     Begin vroeg in het curriculum met palliatieve zorg – liefst nog vóór de eerste stage – en bouw van hieruit een doorlopende leerlijn op. Bespreek na een stage de ervaringen met palliatieve zorg.

2.     Besteed aandacht aan het werken met meetinstrumenten, gespreksvoering, zingevingsvragen, omgang met angst en boosheid, proactieve zorgplanning, gezamenlijke besluitvorming en de sociale kaart van de palliatieve zorg.

3.     Maak gebruik van consulenten palliatieve zorg en patiënten, naasten en nabestaanden die gastlessen kunnen verzorgen.


Disclaimer
De redactie van Palliaweb is niet verantwoordelijk voor de inhoud, kwaliteit en doelmatigheid van de gedeelde trainingsmaterialen. Neem voor vragen contact op met de bij het trainingsmateriaal vermelde contactpersoon. 
 

Kies een onderwerp

Filteren
Onderwerpen
Soort materiaal
Opleidingsniveau
Type
Kosten
I-HARP: hulpmiddel voor palliatieve zorg bij hartfalen
Onderwijsmateriaal
Door de onzekere prognose en het fluctuerende verloop van hartfalen wordt vaak onvoldoende tegemoetgekomen aan de palliatieve zorgbehoeften van patiënten met deze aandoening. I-HARP is een hulpmiddel met vragen en advies dat zorgverleners helpt om deze behoeften bij patiënten tijdig te herkennen en richting te geven aan de benodigde zorg. 
Lesmodule interne training Zorgpad Stervensfase
Onderwijsmateriaal
De lesmodule is voor zorgverleners die binnen zorginstellingen (gaan) werken met het kwaliteitsinstrument ‘Zorgpad Stervensfase’. Het is een interne training voor verpleegkundigen en andere zorgverleners die binnen de eigen werkomgeving het Zorgpad Stervensfase toepassen of dit gaan doen.
PowerPoint en docentenhandreiking Lesmodule interne training Zorgpad Stervensfase
Onderwijsmateriaal
De PowerPointpresentatie en de handreiking is voor docenten die de 'Lesmodule interne training Zorgpad Stervensfase' gaan geven. De powerpoint bevat naast de diavoorstelling, een sprekersnotitie met informatie en suggesties. De docentenhandreiking geeft informatie over de opzet van de training en de inhoud van de trainingsbijeenkomsten.
De dokter en de dood: Optimale zorg in de laatste levensfase
Onderwijsmateriaal
Een boek met 47 losse essays waarin verschillende thema's aan bod komen waarbij de bijzondere relatie die de dokter heeft met de dood geduid en bespreekbaar worden gemaakt. Het boek biedt een praktisch houvast voor artsen en andere zorgprofessionals om optimale omstandigheden te creëren voor patiënten in tijdnood.
Palliatieve Zorg: Behandelopties, keuzes rondom het levenseinde en medisch-ethische besluitvorming
Onderwijsmateriaal
Doel van deze e-learningmodule (duur ongeveer 25 minuten) is het opdoen van kennis over palliatieve zorg. Hoofdonderwerpen in deze module zijn onder meer de behandelopties en keuzes rondom het levenseinde.
Palliatieve Zorg: Basiskennis
Onderwijsmateriaal
E-learningmodule voor studenten over de theorie van palliatieve zorg. Hiermee wordt de basiskennis van alle studenten op één niveau gebracht. Onderwerpen zijn: symptoommanagement, zorgbeleid (advanced care planning), samenwerking, complexe communicatie rondom keuzes over behandeling en levenseinde, crises in de palliatieve fase, en medisch ethische overwegingen.
Niet alles wat kan, hoeft
Onderwijsmateriaal
Samenvattingsrapport van het project 'Niet alles wat kan, hoeft - passende zorg in de laatste levensfase'. Een gespreksonderwerp wat nog te weinig wordt gevoerd tussen de zorgverlener en patiënt die de dood in zicht heeft. Als verdieping of voorbereiding op bijvoorbeeld een Lagerhuisdiscussie te gebruiken.
Het goede levenseinde in casussen
Onderwijsmateriaal
Het goede levenseinde in casussen gaat over de vraag wat zorg in de laatste levensfase geslaagd maakt in de beleving van patiënten, hun naasten en hun zorgverleners.
15 jaar Euthanasiewet
Onderwijsmateriaal
Themanummer 15 jaar Euthanasiewet van het Tijdschrift voor Gezondheidszorg en Ethiek over euthanasie. Aan bod komen onder andere: Euthanasie in de participatie­ maatschappij, Stelt een wetsevaluatie kritische vragen? Hulp bij zelfdoding in de psychiatrie.
Arts en schriftelijke wilsverklaringen
Onderwijsmateriaal
Een brochure waarin wordt uitgelegd de verschillen tussen de diverse soorten schriftelijke wilsverklaringen en de rol van de vertegenwoordiger bij het interpreteren van de schriftelijke wilsverklaring.
Ethische aspecten van wilsbeschikking en euthanasie
Onderwijsmateriaal
Een zelfstudie-opdracht voor studenten, een werkgroep-document voor studenten en een powerpoint presentatie voor dezelfde werkgroep. In de zelfstudie-opdracht vormen studenten hun persoonlijke visie rondom euthanasie. Tevens krijgen ze inzicht in de feitelijke procedure en praktijk van euthanasie en inzicht in het ethisch debat over levensbeëindigend handelen en de rol van wilsbeschikkingen daarbij.
Gezamenlijke besluitvorming met kwetsbare ouderen
Onderwijsmateriaal
Artikel waarin een dynamisch model gepresenteerd wordt (getoetst middels Delphi studie) voor gezamenlijke besluitvorming bij kwetsbare ouderen.
Advance care planning (ACP, proactieve zorgplanning) in de huisartsenpraktijk: Denken en praten ouderen over behandelwensen?
Onderwijsmateriaal
Onderzoeksartikel van Van der Plas, Eliel en Onwuteaka-Philipsen over de behandelvoorkeuren van oudere patiënten (75-plussers) waarover zij met de huisarts bespreken en over welke zij niet spreken met de huisarts.
Passende zorg in de laatste levensfase
Onderwijsmateriaal
Artikel van Bolt, Pasman, Willems en Onwuteaka-Philipsen over een vragenlijstonderzoek over wat patiënten en naasten passende of juist niet-passende zorg in de laatste levensfase vinden.
Regie over eigen leven en sterven, deel 2
Onderwijsmateriaal
Deel 2 van een documentaire (6 minuten) waarin artsen, verpleegkundigen en ernstig zieke en terminale patiënten worden gevolgd in het Arnhemse Ziekenhuis Rijnstate. Regie over eigen leven en sterven behandelt meerdere onderwerpen: over de vraag om euthanasie, over het brengen van de gevreesde diagnose en over de dilemma’s tijdens een behandeling.
Regionale Toetsingscommissies Euthanasie
Onderwijsmateriaal
Website van de Regionale Toetsingscomissies Euthanasie (RTE). Op deze website kan casuistiek gevonden worden om te gebruiken in het onderwijs.
Tijdig praten over het levenseinde
Onderwijsmateriaal
Het is voor patiënten vaak nog onvoldoende duidelijk wat palliatieve zorg is en wat de mogelijkheden zijn. Voor artsen is het vaak moeilijk om het gesprek over het levenseinde aan te gaan. De KNMG handreiking, e-book, biedt op gestructureerde wijze hulp het gesprek aan te gaan. In het onderwijs te gebruiken bij pro-actieve zorgplanning.
Spreek op tijd over uw levenseinde: handreiking voor patienten
Onderwijsmateriaal
Handreiking voor patiënten om met de arts te praten over wensen en verwachtingen rond het levenseinde.
End of Life: Terminal phase and decision to resuscitate or not
Onderwijsmateriaal
Dit (Engelstalig) onderwijs bestaat uit een lessenreeks met een openingsseminar, twee groepsbijeenkomsten en een afsluitend seminar, waarbij end-of-life issues centraal staan.
Infographic euthanasie
Onderwijsmateriaal
Deze infographic over euthanasie combineert diverse bronnen om inzicht te geven in de omvang en het soort euthanasieverzoeken en meldingen.
Wij vinden kennis belangrijk Draag bij aan de verbetering van dit platform en deel hier jouw kennis, tips en tools! Of geef je op voor de PZNL-nieuwsbrief en blijf op de hoogte van nieuws op het gebied van palliatieve zorg.